Ryt lyoński
Obrządek lyoński albo ryt lyoński (łac. ritus Lugdunensis) – katolicki obrządek z grupy obrządków rzymskich, obowiązujący w archidiecezji lyońskiej aż do wydania nowego Mszału Rzymskiego w 1969 roku; obecnie zachowywany przez nieliczne wspólnoty.
Wiadomości ogólne i historia obrządku
edytujObrządek lyoński uformował się zasadniczo w IX wieku, po wprowadzeniu do Galii obrządku rzymskiego na miejsce gallikańskiego przez Pepina Krótkiego[1]. Jest to zatem forma obrządku rzymskiego (stąd używana czasem nazwa ritus Romano-Lugdunensis), jednak zachowano sporo zwyczajów gallikańskich, przede wszystkim w odniesieniu do ceremonii (np. pontyfikalne błogosławieństwa po Pater Noster), teksty zaś są przeważnie rzymskie. Jest to najstarsza z istniejących form obrządku rzymskiego[2]. Po ujednoliceniu liturgii przez sobór trydencki niektóre diecezje i zakony o najdłuższej tradycji liturgicznej pozostały przy własnych obrządkach, co usankcjonowała bulla Quo primum Piusa V. Po dezorganizacji życia kościelnego podczas Rewolucji Francuskiej na początku XIX wieku w archidiecezji lyońskiej wprowadzono obrządek rzymski, natomiast przez cały wiek XIX i początek XX stopniowo powracano do lokalnych zwyczajów, choć nie we wszystkim. W 1969 roku w archidiecezji lyońskiej większość parafii przyjęła nowy Mszał Rzymski Pawła VI[3]. Obecnie obrządek lyoński zachowywany jest przez nieliczne wspólnoty na terenie diecezji[4].
Krótka charakterystyka
edytujMsza
edytujNajogólniej mówiąc, msza lyońska przypomina mszę rzymską sprzed reform liturgicznych Soboru Watykańskiego II (tzw. mszę trydencką), jednak między mszą rzymską a lyońską zachodzą liczne różnice, z których poniżej wymieniono tylko niektóre.
- Ołtarz główny nigdy nie dotyka ściany, tylko stoi tak, żeby można go było swobodnie obejść, ponieważ we mszy uroczystej diakon stoi przed ołtarzem, a subdiakon – za ołtarzem[5].
- Używa się wielkiego korporału, na którym kielich nie tylko stoi, ale też jest nim przykryty od góry[6].
- W mszale lyońskim znajdują się liczne sekwencje[5].
- Małe Podniesienie ma miejsce nie podczas konkluzji kanonu, tylko podczas Modlitwy Pańskiej (na słowa jako w niebie)[5].
- Oprócz pięciu rzymskich kolorów liturgicznych (biały, czerwony, zielony, fioletowy, czarny) jest też kolor szary, którego używa się w dni powszednie Wielkiego Postu[7].
- We mszy uroczystej mieszanie wina z wodą (administratio) ma miejsce za ołtarzem podczas śpiewu Alleluja.
- We mszy uroczystej między pierwszym a drugim wezwaniem Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata śpiewa się antyfonę Venite populi[5].
- W wielu miejscach liturgii (np. przy wymawianiu imienia Jezus) wykonuje się małe przyklęknięcie (fr. petite génuflexion), przy którym zgina się kolano, ale nie dotyka nim ziemi[6].
Jeszcze większe różnice w stosunku do mszy rzymskiej wykazuje msza lyońska pontyfikalna (czyli odprawiana przez biskupa), w której uczestniczy m.in. siedmiu akolitów ze świecznikami. W pewnym momencie liturgii świeczniki stawia się na środku prezbiterium[5], co jest odniesieniem do wizji z Apokalipsy, w której Chrystus objawia się pośrodku siedmiu złotych świeczników (Ap 1, 12–13)[2].
Liturgia godzin
edytujDo XVIII wieku używano własnych brewiarzy, które były bardzo konserwatywne, np. nie było w nich hymnów (późniejszy dodatek do oficjum rzymskiego)[2]. Od XIX wieku używa się Breviarium Romanum z tekstami własnych dla archidiecezji. Z cech charakterystycznych warto wspomnieć o tym, że oprócz czterech standardowych rzymskich antyfon maryjnych (Alma Redemptoris Mater, Ave Regina caelorum, Regina caeli, Salve Regina) w Lyonie używa się jeszcze piątej, Virgo Parens Christi, przeznaczonej na okres Adwentu[8].
Kalendarz
edytujUżywa się kalendarza rzymskiego z dodatkiem własnych świąt, z których najważniejsze to:
- świętego Potyna, patrona miasta Lyonu i towarzyszy, męczenników (2 czerwca);
- świętego Ireneusza, patrona diecezji i towarzyszy, męczenników (28 czerwca);
- rocznica poświęcenia kościoła katedralnego (24 października).
Oprócz tego obchodzi się inne święta ograniczone do archidiecezji lyońskiej, np. NMP z Fourvière (sobota po Niedzieli Przewodniej; w nowym obrządku sobota po Zesłaniu Ducha Świętego), świętego Agobarda (6 czerwca), a także święta całego Kościoła francuskiego, np. świętej Joanny d'Arc (30 maja)[9][8].
Bibliografia w języku polskim
edytujNowowiejski, A.J. 2001. Msza święta. Część druga. Wydawnictwo Antyk, Komorów. ISBN 83-87809-60-8. [obrządek lyoński na s. 1126–1176]
Linki zewnętrzne
edytujO liturgii lyońskiej (strona internetowa kościoła św. Jerzego w Lyonie)
Msza w obrządku lyońskim odprawiona w święto św. Ireneusza w r. 2020 (Youtube)
Zdjęcia z mszy lyońskiej (2020) oraz migawki filmowe z lyońskiej mszy pontyfikalnej (Liturgical Arts Journal)
Przypisy
edytuj- ↑ W.S. Porter , The Gallican Rite, London: A.R. Mowbray & Co., 1958, s. 64 (ang.).
- ↑ a b c dom D. Buenner , L'ancienne liturgie romaine: le rite lyonnais., Lyon: Vitte, 1934 (fr.).
- ↑ Jean-Denis Chalufour OSB , Przewodnik po Mszy Świętej, ISBN 978-83-61374-38-1 .
- ↑ La liturgie traditionnelle – Saint-Georges [online] [dostęp 2023-07-01] (fr.).
- ↑ a b c d e Missale Romanum, in quo antiqui ritus Lugdunenses servantur, Lugduni: Vitte, 1934(łac.).
- ↑ a b Cérémonial Romain-lyonnais publié par ordre de Monseigneur l’Archevêque de Lyon., Lyon: Vitte, 1897, XXXIV+594(fr.).
- ↑ A.A. King , Liturgies of the Primatial Sees, London–New York–Toronto: Longmans, Green & Co., 1957, xiv+656 (ang.).
- ↑ a b Offices notes propres au diocèse de Lyon, Lyon: Vitte, 1921, s. 180(łac. • fr.).
- ↑ Proprium Lugdunense a SS. DD. NN. Pio IX, Leone XIII et Pio Papa X approbatum ac de mandato (...) Petri-Hectoris Couillié (...) editum, Lugduni: Vitte, 1910(łac.).